یک عمر مبارزه رسول اکرم(ص) با اواهام و خرافات

حجت الاسلام علیرضا قبادی، جامعه شناس و کارشناس دینی در سلسله گفتار هایی، با نگاهی نو و کاربردی، به بازخوانی ابعاد مغفول مانده از زندگی پیامبر اکرم(ص) می پردازد. در ادامه درس گفتار شانزدهم، با موضوع «مبارزه با خرافات » را می خوانیم.

از مهمترین ارمغان پیامبر(ص) برای زندگی مردم مقابله با خرافات و اوهام بود. به نظر می رسد، بدون مبارزه و  اصلاح خرافات، اهداف بعثت پیامبر ناتمام می ماند. در نگاه  بسیاری از مفسران، منظور از برداشتن سنگینی و زنجیر( إِصْرَ وَ الْأَغْلَالَ) از جانب پیامبر(ص) در آیه 157 سوره اعراف، مبارزه ایشان با اوهام و خرافات در زندگی مردم است؛ زیرا اوهام و خرافات از مهمترین موانع و سد راه تعالی و رشد مردم و به مثابه زنجیر پای انسان ها و بار سنگین بر دوش آدمیان است.

از این رو رسول خاتم(ص) در تمام دوران حیات مبارک خود هیچگاه از این هدف دست نکشیدند. حتی آنجایی که تصور خرافی، موجب تقویت اهداف او بود، باز هم علیه خرافات مبارزه کردند. مثال روشن آن را می توان در خورشید گرفتگی به هنگام مرگ فرزندش ابراهیم ملاحظه کرد؛ با اینکه تصور خرافی ارادت مردم به پیامبر(ص) را فزونتر می کرد، اما پیامبر(ص) با رد ارتباط میان حادثه خورشید گرفتگی و مرگ فرزند خود، حقیقت ماجرا را  برای مردم بیان کرده و  در این خصوص دست به روشنگری زد.

همین امر یکی از تفاوت های اساسی میان رسولان الهی با سایر سیاست بازان و حاکمان ناحق است. پیامبر(ص) نه تنها خود علیه خرافات مقابله می کرد، بلکه هنگامی که سفیران و نمایندگان خود را برای دعوت مردم به آیین اسلامی می فرستادند، آنان را نیز به مبارزه با خرافات و اوهام  فرمان می دادند. نمونه روشن آن را می توان در توصیه و تأکید پیامبر به مقابله با خرافات به «معاذ بن جبل» هنگام عزیمت او به یمن ملاحظه کرد.

اگر خرافه یا خرافات را اعتقادات بی اساسی تعریف کنیم که با واقعیت سازگاری ندارد، اصولاً نمی توان انجام رسالت را بدون مبارزه با خرافات در نظر گرفت. شاید نیمی از رسالت را باید در اصلاح و مقابله با اندیشه، نگرش و رفتار خرافی در نظر گرفت. به دلیل آمیختگی وظایف رسالت با مقابله خرافات نمی توان  مصادیق مبارزه با خرافات پیامبر(ص) را برشمرد، اما نمونه ای در این گفتار ذکر می شود که مقابله با آن با توجه به سیاق آیات به شجاعتی خاص نیازمند بود زیرا  از سنت های قوی و رایج در عرب جاهلی بود.

قرآن کریم در سوره احزاب از پیامبر(ص) خواست که برای از بین بردن این سنت نادرست و خرافی اقدام کند، برای روشن تر شدن مقابله مورد نظر که در سال پنجم بعثت رخ داد به اختصار به  زمینه تاریخی آن اشاره می شود.

«زید بن حارثه»، غلامی بود که برادرزاده حضرت خدیجه(س) او را برای ایشان خریداری کرد؛ پس از ازدواج خدیجه  با پیامبر، خدیجه آن را به حضرت رسول(ص) بخشید، پیامبر نیز زید بن حادثه را آزاد کرد؛ اما به علت علاقه زیاد «زید» به پیامبر پس از آزادی، زید زندگی در کنار پیامبر را بر زندگی در کنار خانواده و قبیله خود ترجیح داد.

پیامبر(ص) نیز او را به فرزندی برگزید و او را فرزند خود خواند، تا آنجا که بسیاری به  زید بن حارثه،  «زید بن محمد» می گفتند. پیامبر(ص) بعدها دختر عمه خود را به ازدواج زید در آورد؛ اما بعد از چندی زندگی آن دو  به طلاق انجامید. و خداوند به پیامبر دستور داد که با «زینب» همسر زید ازدواج کند، اما چنین ازدواجی کار آسانی نبود، زیرا خلاف سنت عرب جاهلی بود. در آن جامعه فرزند خوانده، پسر واقعی فرض می شد.

اما قرآن کریم این تصور را خرافه و نادرست شمرد و میان فرزند و فرزند خوانده تفاوت قائل بود و پیامبر(ص) را به چنین کاری مأمور کرد. در آیه 37 سوره احزاب آمده است. «...از مردم می ترسیدی و در حالی که خدا سزاوارتر بود که از او بترسی، پس هنگامی که «زید» نیاز خود را از همسرش به پایان برد (و او را طلاق داد) وی را به همسری تو درآوردیم ...». سیاق آیات نشان می دهد که مبارزه با  این خرافه نیازمند شجاعت است زیرا مخالفان پیامبر(ص) فضا سازی سنگینی علیه پیامبربه راه انداختند، اما پیامبر(ص) با اقدامی شجاعانه با  این سنت خرافی و نادرست مقابله کرد و چنین رسم نادرستی را از جامعه برچید.

انتهای پیام